"हामी सबैको एउटै आवाज"

"हामी सबैको एउटै आवाज"

ट्रेन्डिङ

सोच्ने कामको जिम्मा एआईलाई दिनु हुँदैन

Table of Content

अर्बौँ डलरका एआई कम्पनीहरूले सफ्टवेयर विकासको क्षेत्रमा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्नुभन्दा धेरै अघि म असाध्यै मेहनत गरेर कम्प्युटरमा ‘कोड’ गर्न सिकिरहेकी थिएँ ।

यो सन् २००० को मध्य दशकको कुरा हो । म आफ्नो घरको कम्प्युटरमा अनियन्त्रित पहुँच पाएको बच्चा थिएँ । आधारभूत स्तरको ‘टेक्स्ट एडिटर’को सहायतामा मैले वेबसाइटहरू बनाउन सिकेकी थिएँ । सुरुमा सामान्यबाट थालेर बिस्तारै जटिल स्वरूपमा वेबसाइटहरू बनाउन सक्ने भएँ ।

यी कामको सुरुवातदेखि अन्तिमसम्म आफैँ गर्न सक्थेँ । मेरो काम आफूले सोचेजस्तो गज्जब र सुन्दर त पक्कै हुँदैनथ्यो । तथापि म त्यसलाई ठिकै मानेर अघि बढ्थेँ । मलाई थाहा थियो, म कुनै नयाँ सिप सिकिरहेकी थिएँ । कम्प्युटरमा घण्टौँ लगाएर कोड ‘डिबग’ गर्ने तथा सम्बन्धित सफ्टवेयर विकासबारेका दस्तावेजहरूमा घोत्लिने गर्दा पनि पार नलागेपछि कुनै काम छोड्नुपर्दा समेत मलाई समय र ऊर्जा खेर गएको भान हुँदैनथ्यो । त्यो पनि मेरो सिकाइकै हिस्सा थियो ।

अहिले सम्झिँदा त्यी सबै गतिविधि निरर्थक र अचम्मका जस्ता लाग्छन् । आजको जमानामा प्रत्येकले ‘ओपेनएआई’को ‘कोडेक्स’ वा ‘एन्थ्रोपिक’को ‘क्लाउड कोड’को सहयोगमा एकैछिनमा आकर्षक देखिने ‘एप्लिकेसन’ बनाउन सक्छन् । विद्यालय छोडेर हिँडेकाहरू नै ‘एआई स्टार्टप’बाट करोडौँ कमाइरहेका छन् ।

प्रस्ट भन्नुपर्दा मेरो शैक्षिक यात्रा धेरै प्रभावकारी वा दक्ष त पक्कै थिएन । म एक्लै अनेक प्रयास गर्थेँ । आफैँले बनाएका विभिन्न खालका पाठ्यक्रमको आधारमा सिक्न खोज्थेँ । जिज्ञासाले मलाई प्रोत्साहित गरिरहन्थ्यो भने बुझ्न चाहने आकाङ्क्षाले तानिरहन्थ्यो ।

त्यही प्रक्रियामा कुनै खास तरिकाले सोच्न मन पराउन थालेँ । त्यसले मलाई चार वर्षे कम्प्युटर इन्जिनियरिङ मात्रै पढाएन, विविध खालका सफ्टवेयर विकासको काममा समेत तयार पारिदियो ।

ती सबै मेरो सोच निर्माण प्रक्रियाका सह–उत्पादन थिए । हरेक लेखक लेखनको रूपान्तरणकारी प्रक्रियाबाट गुज्रन सक्छ । उसले एकखालको विचारबाट लेख्न सुरु गर्छ तर विल्कुल फरकमा पुग्न पनि सक्छ ।

मैले लेख्न सिकेर लेखक बनेको कथा पनि यस्तै खालको छ । सुरुमा आफूले पढ्दै गरेको विषयबारे दिक्दार हुँदा मलाई त्यसबारे लेख्ने रहर लाग्न थाल्यो । मलाई तत्कालीन समयमा चलिरहेको बहसमा केही छुटेजस्तो लाग्थ्यो । मानिसहरूले ‘सिलिकन भ्याली’ तथा प्रविधिमा अन्धाधुन्ध विश्वास गरेको तथा ज्यादै आशावादी भएर छलफल गरिरहेको देख्थेँ ।

यता आफू भने सिलिकन भ्यालीबारे आलोचनात्मक बुझाइ राख्थेँ । मलाई मेरो र अधिकांश मानिसबिचको बुझाइमा गहिरो अन्तर रहेको अनुभव हुन्थ्यो ।

त्यही बेलादेखि मैले लेख्न थालेकी हुँ । मैले आफूले लेखेका हजारौँ शब्दहरू प्रकाशन गरेकी छु । साथै अनगिन्ती शब्दहरू प्रकाशन नभई कोठामा फोहोरको थुप्रोमा मात्रै पुगेका पनि छन्, तर त्यसरी खारेज गरिएका अनगिन्ती शब्दहरू पनि खेर गएका हुन् भन्ने मलाई कहिल्यै लागेन ।

ती सबै मेरो सोच निर्माण प्रक्रियाका सह–उत्पादन थिए । हरेक लेखक लेखनको रूपान्तरणकारी प्रक्रियाबाट गुज्रन सक्छ । उसले एकखालको विचारबाट लेख्न सुरु गर्छ तर विल्कुल फरकमा पुग्न पनि सक्छ । लेख्नु भनेको केवल दुईचार शब्दहरू ओकल्नुमात्रै कदापि होइन । लेख्नु भनेको त आफ्नो मूल्य–मान्यता पत्तो पाउनु हो । साथै त्यी मूल्यका लागि लड्नु ठिक छ भनेर आफैँलाई बुझाउनु पनि हो ।

लेखन र कोडिङ यी दुवै क्षेत्रमा मैले जुन अनुभव गर्न पाएँ, त्यो मलाई अमूल्य लाग्छ । मलाई त कहिलेकाहीँ एआई आउनु अघि नै आफैँले सिक्न पाएर म त भियतनाम युद्धको बेला साइगोनबाट अन्तिम हेलिकप्टरमा भागेर बाँच्न पाएको मान्छे जस्तो पनि लाग्छ ।

विगतमा म प्रविधिमा कुनै नयाँ क्रान्तिकारी परिवर्तन हुनासाथ त्यसलाई अपनाउन तत्पर रहन्थेँ । आज भने म एआईको प्रयोग सकेसम्म कम गर्न खोज्दैछु ।

अहिले यी दुवै क्षेत्रमा पछिल्लो समय विकसित ‘लार्ज ल्याङ्ग्वेज मोडेल’ले ठुलो उथलपुथल ल्याइसकेको छ । सफ्टवेयर विकासको सिप सबै बिर्साउने गरी ‘भाईब–कोडिङ’ले काम गरिसकेको छ । सामान्य बोलीचालीको भाषामा ‘प्रोम्प्ट’ दिएरै गज्जबको कोड उत्पादन हुन्छ । कोडिङ गर्ने जनशक्तिलाई ठुलो सङ्ख्यामा रोजगारी दिने ‘टेक कम्पनी’हरू अहिले एआईको प्रयोग गरेर सबै कोड उत्पादन गरिरहेका छन् ।

कोडिङमा सिपालु मान्छेको काम त केवल त्यसमा सामान्य सम्पादन र अन्तिम तयारीको समयमा मात्रै देखिन्छ । त्यस्तै लेखनको क्षेत्रमा पनि एआईले उत्पादन गरेका घटियास्तरका सामग्री अर्थात ‘स्लप’हरू जताततै फैलिएका छन् । हुँदाहुँदा मानिसहरू एआईको आरोप लाग्ने डरले लामो धर्सा (एम ड्यास) प्रयोग गर्नसमेत तर्सिन थालेका छन् ।

विगतमा म प्रविधिमा कुनै नयाँ क्रान्तिकारी परिवर्तन हुनासाथ त्यसलाई अपनाउन तत्पर रहन्थेँ । आज भने म एआईको प्रयोग सकेसम्म कम गर्न खोज्दैछु । आफ्नो दिमागले गर्नुपर्ने काम अरु नै यन्त्र वा प्रणालीलाई गराउने अर्थात् ‘कग्निटिभ अफलोडिङ’सँग म डराएकी छु ।

त्यसो गर्दा मैले आफूले सोचेर गर्नुपर्ने काम नै मेसिनलाई दिनुपर्ने बानी लाग्छ भन्ने डर छ । मेरा लागि मुख्य कुरा मेरो सोच्ने क्षमता वा शक्ति हो । म दैनिक जीवनका काम टार्न सजिलो होस भनेर यस्तो महत्त्वपूर्ण काम अरुलाई गराउने बानी बसाल्न चाहन्नँ ।

यसै कारण मलाई एआईको दबदबा चलिसकेपछि हुर्किंदै गरेका युवाहरूबारे चिन्ता छ । एआईलाई धेरै ठुलो रहसयमय बनाएर प्रस्तुत गर्नाले उनीहरू प्रविधिलाई सर्वेसर्वा ठान्दैछन् कि भन्ने डर लाग्छ । उनीहरूले राम्रोसँग थाहा नपाएका एवं उनीहरूको कुनै नियन्त्रण नभएका अपारदर्शी टेक कम्पनीहरूले उनीहरूलाई झुक्याएर गलत सिकाउँदै छन् कि भन्ने शङ्का लाग्छ ।

यदि हाम्रा नवयुवाहरूले प्रविधिले कसरी काम गर्छ भन्ने थाहा पाउन नसकिने वा आवश्यक नभएको ठान्दै सहज रूपमा प्राप्त सामान्य कुरा ठाने भने के होला ? यसका समस्याबारे बुझ्न र यसलाई फेर्न सोच्न सकेनन् भने के होला ? यस्तो अवस्थामा उनीहरूको प्रविधिसँगको सम्बन्ध कस्तो होला ? संसारसँग उनीहरूको सम्बन्ध यसले कस्तो बनाउला ?

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार केही मिनेटमात्रै एआई ‘च्याटबट’ चलाउँदा पनि त्यसले हाम्रो संज्ञानात्मक क्षमतामा नकारात्मक असर पार्छ ।

हामी यस्तो संसारमा आइपुगेका छौँ, जहाँ एआई कम्पनीहरू बौद्धिकतालाई नै ‘उपयोगिता’ वा वस्तु बनाउनमा लागेका छन् । विचार, सोच र चिन्तनकै निजीकरण गर्दैछन । यस्तो बेला हामीले प्रविधिको कम प्रयोग गर्नु भनेको पनि एक किसिमले हाम्रो चिन्तन र सोचको स्वतन्त्रता वा भनौँ संज्ञानको सार्वभौमिकता जोगाउने तरिका हुनसक्छ ।

व्यक्तिगत तहमा हेर्दा त्यसो गर्नु भनेको सोच्न सक्ने क्षमता जोगाउनु हो । सम्भाव्यताका आधारमा काम गर्ने सफ्टवेयरलाई हाम्रा संवेदनशील निर्णयको जिम्मा दिनबाट जोगाएर आफ्नै दिमागलाई सक्रिय राख्नु पनि हो । र, यो धेरै जरुरी छ ।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार केही मिनेटमात्रै एआई ‘च्याटबट’ चलाउँदा पनि त्यसले हाम्रो संज्ञानात्मक क्षमतामा नकारात्मक असर पार्छ । सामूहिक रूपमा हेर्ने हो भने यो एउटा राजनीतिक मामला हो । एआई कम्पनीहरूसँग आफ्नो निर्भरता घटाएर उनीहरूले हाम्रो समाजका हरेक क्षेत्रमा घुस्दै अपार सम्पत्ति थुपार्ने प्रणाली विरुद्ध लड्ने एक खालको लडाइँ पनि हो । यो संसारलाई नै बस्न अयोग्य, खराब र असमान बनाउने प्रक्रियाको विरुद्धको सङ्घर्ष पनि हो ।

मैले यो लेख लेख्दैगर्दा हामी एआई ‘बबल’को बिचमा छौँ । यतिबेला खर्बौँ डलरको लगानी ‘डेटा सेन्टर’हरूमा खन्याउने योजना बनिरहेका छन् । ठुला टेक कम्पनी र निगमहरू अहिलेसम्मकै ठुलो स्तरको आम्दानीका हिसाब देखाइरहेका छन् । कम्पनीमा काम गर्ने ठुलो सङ्ख्यामा कामदारहरू निकालेर एआईमा अझै लगानी थप्ने तयारी गरिरहेका छन् ।

अहिले रोजगारीमा रहेका कामदारहरू पनि आफूलाई प्रतिस्पर्धी राखिराख्नका लागि एआईकै अधिकतम प्रयोग गर्न बाध्य छन् । मान्छेहरू अहिले आफ्नो विवाहमा खाइने शपथ वा कसम समेत एआईलाई लेखाउन थालेका छन् । कति मान्छेहरू एआईसँग प्रेममै फसेका छन् । छोटो समयमै एआई र यसका विकृतिहरू डरलाग्दो गरी सामान्यीकृत भएका छन् ।

यस्तो परिवेशमा मैले सकेसम्म एआई चलाउँदिनँ भनेर घोषणा गर्दा मानिसहरूलाई मूर्ख कुरा गरेजस्तो लाग्न सक्छ । अझ यो विसङ्गत लाग्न पनि सक्छ । आजको दिनमा एआई उद्योगबारे आइरहेका अनेक जानकारीले हामीलाई झन् एआईबारे प्रश्न गर्ने बनाउँदै गएको छ । चाहे त्यो एआई कम्पनीका प्रमुखहरूका धूर्त गतिविधि हुन, वित्तीय सरोकारहरू, डरलाग्दा पर्यावरणीय परिणाम वा कार्यस्थलमा पर्दै गएको नकारात्मक प्रभाव नै किन नहुन् !

दक्षता र सहजतालाई ठुला कर्पोरेट कम्पनीहरूले आफ्नो लोभी महत्त्वाकाङ्क्षा पूरा गराउने साधन बनाएको आजको समयमा आफैँले कम दक्ष तथा असहज तरिका अपनाउनु पनि मानवताको रक्षाका लागि गरिएको त्याग नै हुन जान्छ ।

यी सबका बाबजुद पूरै संसार एआई सफलताको कथाको नशामा चुर्लुम्म डुबेको छ । यो क्षेत्रमा यति धेरै पैसा र शक्ति थुप्रिएको छ कि यसलाई चुनौती दिन खोज्नु भगवान्को प्राधिकारलाई हुङ्कार गर्नु जस्तै कठोर र निराशाजनक लाग्छ । तर मलाई भने भित्रैदेखि मैले ठिक सोच्दै छु भन्ने लागिरहेको छ ।

मैले आफैँले गरेका काममा देखिने अनेक त्रुटिको वरपर घेरिएर दिन बिताउनु पर्नेछ भन्ने मलाई थाहा छ । एआईका सफलताका चर्चा र कथाहरू मेरो टाउकोमाथि स्मारकजस्ता भएर तर्साइरहन्छन् भन्ने पनि थाहा छ ।

मलाई थाहा छ, म खासै राम्रो ‘कोड’ गर्न सक्ने मान्छे होइन । मैले पछिल्लो समय विकास भएका सबै ‘कोडिङ टुल’ सिकेकी पनि छैन । तथापि अझै पनि कहिलेकाहीँ म कोड गर्ने गर्छु । मलाई यो पनि थाहा छ कि म धेरै राम्रो लेखक होइन । अहिले तपाईंले पढ्दै गरेको लेख आफैँले लेखन र पुनर्लेखन गर्दैगर्दा म एआई प्रोम्प्ट प्रयोग गरेर सयौँ किताब तयार पार्न सक्थेँ, तर पनि म आफैँ लेख्दैछु ।

दक्षता र सहजतालाई ठुला कर्पोरेट कम्पनीहरूले आफ्नो लोभी महत्त्वाकाङ्क्षा पूरा गराउने साधन बनाएको आजको समयमा आफैँले कम दक्ष तथा असहज तरिका अपनाउनु पनि मानवताको रक्षाका लागि गरिएको त्याग नै हुन जान्छ । मान्छेको चरित्र निर्माणमा तिरेको मूल्य हुन जान्छ ।

मलाई आफूले सोचेको मान्छेजस्तै बन्ने बाटो रोज्नुछ । जो यही संसारसँग गहिरो जरा गाडेर उभिएको हुन्छ । जो आफ्नै चाहना र मर्यादामा चल्न चाहन्छ । मैले रोजेको बाटोले मलाई त्यही यात्रामा सघाउँछ भन्ने लाग्छ ।

पक्कै पनि यो बाटोमा लाग्दा मैले केही कुरा गुमाउनै पर्ने हुन्छ । आफूलाई यान्त्रिक स्वरूपमा ढाल्ने हो भने आजको दिनमा म एआई स्टार्टअपमा प्रगति गरिरहेको पनि हुनसक्छु, तर मलाई आफूले बोकेको मूल्य–मान्यताबारे राम्रो थाहा छ । र, मलाई यो पनि थाहा छ कि मैले गुमाउनु परेको कुरा स्वाभाविक हो । मैले रोजेको बाटो हिँड्दा स्वाभाविक रूपमा केही फाइदा पक्कै छोड्नुपर्छ । त्यो मेरो छनोटको मूल्य हो ।

admin

admin@hamroraptifm.com https://hamroraptifm.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Recent News

Trending News

Editor's Picks

नारायणी महोत्सवमा भोलि ७ गते कुमा सागर एण्ड द ख्वपाको कन्सर्ट हुने

चितवन । चितवनको नारायणगढस्थित नारायणी नदी किनारमा जारी दोस्रो नारायणी महोत्सव २०८३ मा भोलि मंसिर ७ गते चर्चित नेपाली सांगीतिक समूह कुमा सागर एण्ड द ख्वपाको विशेष लाइभ कन्सर्ट आयोजना हुने भएको छ । साँझ ५ बजेपछि ९ बजेसम्म उक्त कन्सर्ट हुने । महोत्सवमा दिनदिनै नारायणी कला मन्दिर नारायणगढको विभिन्न प्रस्तुति तथा आदिवासी जनजातीको साँस्कृतिक...

चितवनका सीडीओको स्टन्ट फ्लपः दुई महिनादेखि ‘राइनो क्रुज’ नारायणीमा बेवारिसे

चितवनः चितवन र नवलपुर जोड्ने नारायणी नदीको पुलमा अड्किएको नेपालकै पहिलो लक्जरी ‘राइनो क्रुज’ बेवारिस बनेको छ। नेपालको जलपर्यटन क्षेत्रमा नयाँ इतिहास रच्ने दाबीका साथ सञ्चालनमा ल्याइएको क्रुज नदीको गैँडाकोटतर्फ दुई महिनादेखि भग्न र खिया लागेको अवस्थामा लडिराखेको छ। गत असोज ११ मा नारायणी नदीमा आएको बाढीले गैँडाकोट स्टेसनबाट ६० टनको क्रुज बगाएको थियो। बाढीको...

पिठुवा सिंचाईको ३२ औं साधारणसभा: नहर संरक्षणमा उपभोक्ता आफैँ सचेत हुनुपर्छ : उपप्रमुख पाठक

रत्ननगर। रत्ननगर–१६ स्थित पिठुवा सिँचाइ जल उपभोक्ता संस्थाको ३२औँ साधारण सभा शनिवार सम्पन्न भएको छ। सभामा रत्ननगर नगरपालिकाका उपप्रमुख यादवप्रसाद पाठकले सिँचाइ नहरको संरक्षणका लागि उपभोक्ता आफैँ सचेत र जिम्मेवार बन्नुपर्ने बताउनुभएको छ। उपप्रमुख पाठकले सिंचाई नगरको छेउछाउबाट ढुंगा, गिट्टी निकाल्न सिफारिस दिने पनि पिठुवाबासी नै हुने र उत्खनन गरेर बिक्री गरी आम्दानी गर्ने पनि...

पाँच एमओयू तथा सम्झौतापत्र टुंगियो, चारवटामा छलफल जारी

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन)को भ्रमणमा नेपाल र भारतबीच हस्ताक्षर हुने पाँचवटा समझदारी (एमओयू) तथा सम्झौतापत्रको टुंगो लागेको छ । “प्रधानमन्त्रज्यूको भारत भ्रमणमा दुई देशबीच पूर्वाधार, शिक्षा, खेलकुद, स्वास्थ्य लगायतका क्षेत्रमा पाँचवटा एमओयू तथा सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर हुने तय भएको छ,” परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतले भन्यो, “अझै थप चारवटा एमओयू तथा सम्झौतापत्रमा छलफल चलिरहेको छ ।...

चिसो बढेसँगै सगरमाथा क्षेत्रबाट बाहिरिने पर्यटकको सङ्ख्या बढ्दो

काठमाण्डौ – चिसो बढ्दै गएसँगै हवाई मार्गबाट सगरमाथा क्षेत्र छोड्ने पर्यटकको सङ्ख्या पनि बढेको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय सोलुखुम्बुको साप्ताहिक तथ्याङ्कअनुसार पछिल्लो अवधिमा खुम्बु क्षेत्रमा प्रवेश गर्नेभन्दा बाहिरिने पर्यटकको सङ्ख्या दोब्बरभन्दा धेरै देखिन्छ । तथ्याङ्कअनुसार पछिल्लो एक हप्ताको अवधिमा हवाई मार्गमार्फत सगरमाथा क्षेत्र (खुम्बु)बाट १ हजार १८० पर्यटक बाहिरिएका छन् भने ५२९ पर्यटक प्रवेश...

अध्यक्ष : सुभद्रा आले मगर
सम्पादक : राजु थापा
कार्यकारी सम्पादक : पुर्ण बहादुर मगर
सह सम्पादक : अशोक बहादुर परियार
ले आउट : प्रबेश देसार
सवाददाता : अनिल अधिकारी

सम्पर्क

इमेल : infohamroraotifm@gmail.com

मोबाइल : 9762345745

ठेगाना : राप्ती ५ भण्डारा, चितवन , बागमति प्रदेश , नेपाल

कम्पनी विवरणहरू

कला पाठशाला कलेज प्रा.लि द्वारा संचालित पुर्बी चितवनको सर्बाधिक सुनिने हाम्रो राप्ती 88.5 एफ एमको अनलाइन सस्करण हो !

सन्चार रजिस्ट्रारको कार्यालय दर्ता न १४०/०७९/०८०