वीरगञ्ज । धान खेतीको मुख्य सिजन सुरु भएसँगै पर्सा जिल्लामा रासायनिक मलको अभाव चर्किएको छ। विशेषगरी धानको बीउ छर्ने तथा रोपाइँको तयारी गर्ने समयमा आवश्यक पर्ने डिएपी (DAP) मल बजार तथा सरकारी बिक्री केन्द्रहरूमा उपलब्ध नभएपछि किसानहरू समस्यामा परेका छन्।
हरेक वर्ष दोहोरिने मल अभावको समस्या यस वर्ष पनि उस्तै देखिएको छ। सरकारी अनुदानको मल समयमै उपलब्ध नभएपछि किसानहरू महँगो मूल्य तिरेर भारतबाट मल खरिद गर्न बाध्य भएका छन्। यसले खेतीको लागत बढाउनुका साथै किसानमाथि थप आर्थिक भार परेको छ।
पर्साको बहुदरमाई नगरपालिका–१ विश्रामपुरका किसान प्रेम साहले खेतीको समयमा आवश्यक मल नपाउँदा भारतीय बजारबाट प्रतिकिलो करिब १०० रुपैयाँसम्म तिरेर डिएपी खरिद गर्नुपरेको बताए। उनका अनुसार सरकारले मल आयात र वितरण गरेको दाबी गरे पनि वास्तविक खेतीको समयमा किसानले सहज रूपमा मल पाउन सकेका छैनन्।
“हरेक वर्ष यही समस्या दोहोरिन्छ। खेती सुरु हुने बेला मल पाइँदैन, अनि किसान महँगो मूल्यमा किन्न बाध्य हुन्छन्,” उनले गुनासो गरे।
पर्सा भारतसँग सीमा जोडिएको जिल्ला भएकाले विगतमा किसानहरूले अभावका बेला सीमापारिबाट आफ्नै प्रयोगका लागि केही बोरा मल ल्याएर खेती धान्ने गरेका थिए। तर पछिल्लो समय सीमा क्षेत्रमा निगरानी कडा बनाइएकाले त्यो विकल्प पनि सहज नरहेको किसानहरूको भनाइ छ।
सखुवा प्रसौनी गाउँपालिकाका किसान हरिओम पटेलका अनुसार विगतमा भारतबाट थोरै मात्रामा मल ल्याएर खेती गर्ने गरिन्थ्यो। तर अहिले सीमा क्षेत्रमा कडाइ बढेकाले किसानहरू थप समस्यामा परेका छन्। उनले सरकारी अनुदानको मल पर्याप्त रूपमा नआउने र आएको मल पनि सबै किसानसम्म नपुग्ने अवस्था रहेको बताए।
“समयमै मल नपाउँदा खेत तयारी र बीउ छर्ने काम नै प्रभावित भइरहेको छ,” उनले भने।
कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड, प्रादेशिक कार्यालय वीरगञ्जका प्रमुख दुर्गाप्रसाद पाण्डेका अनुसार हाल कम्पनीसँग डिएपी मलको मौज्दात शून्य छ। उपलब्ध सबै डिएपी वितरण भइसकेको र अहिले करिब १४ हजार मेट्रिक टन युरिया मात्र मौज्दात रहेको उनले जानकारी दिए।
उनका अनुसार बफर स्टकमा केही डिएपी मल रहेको भए पनि किसानको मागअनुसार तत्काल आपूर्ति गर्न पर्याप्त छैन। साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशनसँग समेत केही परिमाणमा डिएपी मौज्दात रहे पनि वितरण प्रक्रियाले अपेक्षित गति लिन सकेको छैन।
पाण्डेले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा देखिएको आपूर्ति समस्याका कारण नेपालमा समेत मल अभाव सिर्जना भएको बताए। विशेषगरी मध्यपूर्व क्षेत्रमा जारी तनाव तथा आपूर्ति शृंखलामा आएको अवरोधले मल आयात प्रभावित भएको उनको भनाइ छ।
कृषि सामग्री कम्पनीका अनुसार चैत महिनापछि नयाँ कोटाको रासायनिक मल नेपाल भित्रिएको छैन। यसकै कारण देशभर डिएपी अभाव देखिएको हो। कम्पनीले असारको तेस्रो सातापछि नयाँ मल वितरण सुरु गर्ने तयारी भइरहेको जनाएको छ। आगामी चरणमा करिब २५ हजार मेट्रिक टन डिएपी र ६० हजार मेट्रिक टन युरिया नेपाल भित्रिने प्रक्रिया अघि बढेको बताइएको छ।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार धानको प्रारम्भिक वृद्धिका लागि डिएपी मल अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। समयमै मल प्रयोग गर्न नसकिए बिरुवाको वृद्धि, उत्पादन क्षमता तथा समग्र कृषि उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ।
धान उत्पादनका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिने मधेश प्रदेशका जिल्लाहरूमा मल अभाव जारी रहे खाद्य उत्पादन र खाद्य सुरक्षामा समेत असर पर्ने चिन्ता बढेको छ। यसैबीच किसान संगठनहरूले सरकारसँग तत्काल पर्याप्त मात्रामा डिएपी र युरिया मल उपलब्ध गराउन माग गरेका छन्।
उनीहरूले हरेक वर्ष दोहोरिने समस्या समाधानका लागि दीर्घकालीन योजना, प्रभावकारी वितरण प्रणाली तथा समयमै खरिद प्रक्रिया सुनिश्चित गर्न सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन्।
धान रोपाइँको समय नजिकिँदै जाँदा पर्साका किसानहरू मलको खोजीमा भौतारिरहेका छन्। समयमै समस्या समाधान हुन नसके यस वर्षको धान उत्पादनमा गम्भीर असर पर्ने चिन्ता बढ्दै गएको छ।
