प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले प्रतिनिधिसभामा दिएको एउटा अभिव्यक्तिले नेपालभित्र मात्र होइन, भारतका प्रमुख सञ्चारमाध्यमहरूमा समेत व्यापक चर्चा पाएको छ। विशेषगरी नेपाल–भारत सीमा विवादबारे बोल्ने क्रममा उनले “भारतले नेपाली भूमि अतिक्रमण गरेको मात्र होइन, नेपालले पनि केही भारतीय भूभाग अतिक्रमण गरेको जानकारी आफूले प्रधानमन्त्री भएपछि थाहा पाएको” बताएपछि भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले त्यसलाई मुख्य समाचारका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
नेपालमा यो अभिव्यक्तिले राजनीतिक तरंग सिर्जना गरिरहँदा भारतीय मिडियाले भने यसलाई दुई देशबीचको सीमा विवादमा आएको नयाँ दृष्टिकोणका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। कतिपयले यसलाई नेपाली नेतृत्वबाट आएको असामान्य स्वीकारोक्ति भनेका छन् भने कतिपयले सीमा विवाद समाधानका लागि संवादको सम्भावना बलियो बनाउने संकेतका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
प्रधानमन्त्री शाहको संसद् उपस्थितिसमेत आफैंमा असामान्य रह्यो। विगतमा सांसदका लिखित प्रश्नको पूर्वतयारीसहित जवाफ दिने अभ्यास रहे पनि उनले अचानक संसद् पुगेर प्रत्यक्ष प्रश्नोत्तरमा भाग लिए। त्यही क्रममा लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानी विवादबारे जवाफ दिँदै उनले वार्ता र कूटनीतिक माध्यमबाट मात्र समाधान खोज्नुपर्ने धारणा राखेका थिए।
भारतीय अखबार नवभारत टाइम्सले प्रधानमन्त्री शाहको भनाइलाई प्रमुखताका साथ प्रकाशित गर्दै उनले सीमा विवादलाई टकरावको विषय नभई संवादको माध्यमबाट समाधान गर्नुपर्नेमा जोड दिएको उल्लेख गरेको छ। समाचारमा नेपालले भारत र चीनसँग मात्र नभई बेलायतसँग समेत ऐतिहासिक दस्तावेजका आधारमा छलफल गरेको प्रसंग समेटिएको छ।
यस्तै दि प्रिन्टले शाहको अभिव्यक्तिलाई सीमा विवाद समाधानका लागि नयाँ संकेतका रूपमा व्याख्या गरेको छ। उक्त समाचारमा नेपालले भारतलाई कूटनीतिक नोट पठाइसकेको र त्यसको जवाफ प्राप्त भएको प्रधानमन्त्रीको भनाइलाई प्राथमिकतासाथ उद्धृत गरिएको छ। साथै इतिहासकार, सर्वेक्षक र विज्ञहरूको सहयोगमा विवाद समाधानको आधार खोज्ने प्रयासबारे पनि चर्चा गरिएको छ।
भारतीय टेलिभिजन नेटवर्क न्यूज १८ ले भने प्रधानमन्त्री शाहको अभिव्यक्तिलाई अझ राजनीतिक अर्थमा प्रस्तुत गरेको देखिन्छ। उक्त सञ्चारमाध्यमका अनुसार पहिलो पटक कुनै नेपाली प्रधानमन्त्रीले सार्वजनिक रूपमा सीमा विवादमा दुवै पक्षका दाबी र जिम्मेवारी रहेको स्वीकार गरेका छन्। समाचारले यसलाई नेपाल–भारत सम्बन्धमा महत्त्वपूर्ण सन्देशका रूपमा व्याख्या गरेको छ।
त्यसैगरी दैनिक भास्करले प्रधानमन्त्रीको भनाइलाई आधार बनाउँदै नेपालले कथित रूपमा अतिक्रमण गरेको भनिएका भारतीय भूभागहरूको क्षेत्रफलसमेत उल्लेख गरेको छ। उत्तराखण्ड, बिहार र उत्तर प्रदेशका विभिन्न सीमावर्ती क्षेत्रमा नेपालले भूमि अतिक्रमण गरेको दाबी भारतीय पक्षले गर्दै आएको सन्दर्भलाई समाचारमा जोड दिइएको छ। यद्यपि यस्ता दाबीहरू विवादरहित तथ्यका रूपमा स्थापित भएका छैनन् र सीमा विवादका विषयमा दुवै देशका फरक–फरक दाबी रहँदै आएका छन्।
अर्को प्रमुख भारतीय दैनिक अमर उजालाले प्रधानमन्त्री शाहको भनाइलाई नेपालभित्रै नयाँ राजनीतिक तथा कूटनीतिक बहसको कारण बनेको उल्लेख गरेको छ। समाचारमा उनले दुवै देश मित्रवत् ढंगले तथ्यको अध्ययन गर्दै सीमा विवाद समाधान गर्नुपर्ने धारणा राखेको व्याख्या गरिएको छ।
भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूको प्रस्तुतिबाट उनीहरूले प्रधानमन्त्री शाहको “नेपालले पनि भारतीय भूमि अतिक्रमण गरेको हुन सक्छ” भन्ने भनाइलाई समाचारको केन्द्रमा राखेका छन्। तर त्यही भाषणको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष, अर्थात् सीमा विवादको समाधान वार्ता, तथ्यगत अध्ययन र कूटनीतिक प्रक्रियामार्फत खोज्नुपर्ने उनको आग्रहलाई पनि अधिकांश भारतीय मिडियाले समान रूपमा उल्लेख गरेका छन्।
नेपालमा भने यो अभिव्यक्ति राजनीतिक विवादको विषय बनेको छ। प्रतिपक्षी दलहरूले प्रधानमन्त्रीसँग थप स्पष्टता मागिरहेका छन् भने सत्ता पक्षले उनको भनाइलाई सीमा समस्यालाई यथार्थपरक ढंगले हेर्ने प्रयासका रूपमा बचाउ गरिरहेको छ। यसबीच भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूको प्रतिक्रियाले प्रधानमन्त्री शाहको अभिव्यक्ति केवल घरेलु राजनीति मात्र नभई नेपाल–भारत सम्बन्धको बहसमा समेत नयाँ आयाम बनेको संकेत गरेको छ।
